શ્રી રામનું જીવન ચરિત્ર

ભગવાન વિષ્ણુનો જન્મ તેમના સાતમા અવતારમાં ભગવાન શ્રી રામ તરીકે થયો હતો, જેનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય રાવણનો વધ કરીને પૃથ્વીને પાપથી મુક્ત કરવાનો હતો અને ધર્મની પુનઃસ્થાપના કરવાનો હતો.

પરંતુ શ્રી રામના રૂપમાં તેમણે એવો આદર્શ મૂક્યો કે તેમના જીવનની દરેક ઘટના આપણા માટે પ્રેરણા બની ગઈ. જો આપણે તેમના જીવનમાં બનેલી કોઈપણ ઘટનાનું વિશ્લેષણ કરીએ, તો આપણે જોશું કે દરેક ઘટના આપણને કંઈક શિક્ષણ આપે છે.

મર્યાદા પુરુષોત્તમ ભગવાન શ્રી રામનો જીવન પરિચય

ભગવાન શ્રી રામનો જન્મ

અયોધ્યાના રાજા દશરથને ત્રણ રાણીઓ હતી જેમના નામ કૌશલ્યા, કૈકેયી અને સુમિત્રા હતા. બીજી બાજુ, લંકા પર દુષ્ટ રાજા રાવણનું શાસન હતું, જે રાક્ષસોના રાજા હતા.

તેમના રાક્ષસો માત્ર લંકા પૂરતા જ સીમિત ન હતા, પરંતુ તેઓ દંડકારણ્યના જંગલોમાં સમુદ્રમાં પણ ફેલાયેલા હતા, જેના કારણે ઋષિઓને ભગવાનની સ્તુતિ કરવામાં અને ધાર્મિક કાર્યો કરવામાં મુશ્કેલી પડી રહી હતી.

રાવણના વધતા પ્રભાવથી આકાશમાંના દેવતાઓ પણ વ્યથિત હતા. પછી બધા ભગવાન વિષ્ણુ પાસે મદદ માંગવા ગયા. ભગવાન વિષ્ણુએ કહ્યું કે તેમનો સાતમો અવતાર લેવાનો સમય આવી ગયો છે.

આ પછી તેનો જન્મ રાણી કૌશલ્યાના ગર્ભમાંથી દશરથના પુત્ર તરીકે થયો હતો, જેનું નામ રામ રાખવામાં આવ્યું હતું.

તેમના ત્રણ સાવકા ભાઈઓ ભરત, લક્ષ્મણ અને શત્રુઘ્ન (શ્રી રામ કે કિતને ભાઈ)નો જન્મ પણ શ્રી રામ સાથે થયો હતો. અયોધ્યાના લોકો તેમના ભાવિ રાજાને મળીને ખૂબ જ ખુશ હતા અને ચારેબાજુ તહેવારની તૈયારીઓ શરૂ થઈ ગઈ હતી.

શ્રી રામ તેમના ભાઈઓ સાથે ગુરુકુળ જતા

તેમના જન્મ પછી થોડા વર્ષો સુધી, શ્રી રામ તેમના ભાઈઓ સાથે અયોધ્યાના મહેલમાં રહ્યા. જ્યારે તેઓ શિક્ષણ મેળવવાની ઉંમરના હતા, ત્યારે તેમના ઉપનયન સંસ્કાર કર્યા પછી તેમને ગુરુકુળમાં મોકલવામાં આવ્યા હતા .

શ્રી રામ અયોધ્યાના રાજકુમાર અને નારાયણ પોતે, અવતાર હોવા છતાં, ગુરુકુળમાં રહીને વિધિવત શિક્ષણ મેળવ્યું.

તેમના ગુરુ અયોધ્યાના મહર્ષિ વશિષ્ઠ રાજગુરુ હતા. ગુરુકુળમાં બાકીના શિષ્યોની જેમ, તેઓએ શિક્ષણ લીધું, ભિક્ષા માંગી, જમીન પર સૂઈ ગયા, આશ્રમની સફાઈ કરી અને ગુરુની સેવા કરી. તેમનું શિક્ષણ પૂરું થતાં તેઓ ફરીથી અયોધ્યા આવ્યા.

ગુરુકુળમાં રહીને, તેમણે ક્યારેય તેમના ત્રણ નાના ભાઈઓને તેમના માતા-પિતાને યાદ કરવા દીધા. તે હંમેશા પોતાના પહેલા પોતાના ભાઈઓનો વિચાર કરતો હતો. તેમના ત્રણ ભાઈઓએ પણ તેમના મોટા ભાઈની ખૂબ સેવા કરી.

બ્રહ્મઋષિ વિશ્વામિત્ર શ્રી રામ અને લક્ષ્મણને લઈ જતા

જ્યારે શ્રી રામ શિક્ષણ પ્રાપ્ત કરીને અયોધ્યા પાછા આવ્યા, ત્યારે બ્રહ્મર્ષિ વિશ્વામિત્ર અયોધ્યા આવ્યા. તેણે દશરથને કહ્યું કે તેના આશ્રમ પર દરરોજ રાક્ષસો દ્વારા હુમલો કરવામાં આવે છે.

જેના કારણે તે યજ્ઞ વગેરે કરવામાં અવરોધ આવી રહ્યો છે. તેથી તેણે શ્રી રામને તેની સાથે જવા દેવા જોઈએ. પછી દશરથે થોડી ખચકાટ પછી શ્રી રામને તેમની સાથે જવાનો આદેશ આપ્યો.

લક્ષ્મણ હંમેશા તેમના ભાઈ શ્રી રામ સાથે રહેતા હોવાથી, તેઓ પણ તેમની સાથે ગયા. ત્યાં જઈને શ્રી રામે તેમના ગુરુ વિશ્વામિત્રના આદેશથી તડકા અને સુબાહુનો વધ કર્યો અને મરીચાને દૂર દક્ષિણ કિનારે સમુદ્રમાં ફેંકી દીધી. આ રીતે તેમણે આશ્રમ પર આવેલા સંકટને દૂર કર્યું.

આમાં શ્રી રામે આ સંદેશ આપ્યો હતો કે શાસ્ત્રોમાં હથિયાર ઉઠાવવા અથવા સ્ત્રીની હત્યા કરવી એ ધર્મની વિરુદ્ધ કહેવાયું છે પરંતુ જો ગુરુના આદેશનો અનાદર કરવામાં આવે તો તે વધુ અધર્મનું કૃત્ય છે. તેના કરતાં.

તેથી જ આ ધાર્મિક સંકટમાં તેમણે શ્રેષ્ઠ ધર્મ પસંદ કર્યો અને ગુરુની આજ્ઞાનું આંધળું પાલન કર્યું.

અહિલ્યા અને શ્રી રામની વાર્તા

જ્યારે શ્રી રામ તેમના ગુરુ સાથે ચાલી રહ્યા હતા, ત્યારે તેમણે મધ્યમાં એક પથ્થરનો ખડક જોયો. વિશ્વામિત્રએ તેમને કહ્યું કે આ શિલા એ પ્રથમ અહિલ્યા માતા હતી જે ગૌતમ ઋષિના શ્રાપને કારણે પથ્થરની શિલા બની હતી.

ત્યારથી તે ભગવાનના ચરણસ્પર્શની રાહ જોઈ રહી છે જેથી તેને ફરીથી બચાવી શકાય. આ સાંભળીને ભગવાન શ્રી રામે માતા અહિલ્યા ને તેમના ચરણ સ્પર્શથી બચાવ્યા અને તેમને મુક્ત કર્યા.

માતા સીતા સાથે શ્રી રામના લગ્ન

આ પછી બ્રહ્મર્ષિ વિશ્વામિત્ર તેમને અને લક્ષ્મણને મિથિલા રાજ્યમાં લઈ ગયા, જ્યાં માતા સીતા સ્વયંવર હતા. તે સ્વયંવરમાં, મહારાજ જનકે એક સ્પર્ધા યોજી હતી કે જે કોઈ ત્યાં રાખેલ શિવનું ધનુષ્ય ઉપાડશે અને તેને અર્પણ કરશે તેની મોટી પુત્રી સીતા સાથે લગ્ન કરવામાં આવશે.

જ્યારે શ્રી રામે માતા સીતાને બગીચામાં ફૂલ ચૂંટતા જોયા, તે સમયે બંને મૃત્યુલોકમાં પ્રથમ વખત મળ્યા. બંને જાણતા હતા કે તેઓ ભગવાન વિષ્ણુ અને માતા લક્ષ્મીના અવતાર છે.

પરંતુ તેઓએ તેમનો ધર્મ માનવ સ્વરૂપમાં કરવાનો હતો. સ્પર્ધા શરૂ થઈ અને એક પછી એક બધા રાજાઓએ તે શિવ ધનુષ્યને ઉપાડવાનો પ્રયાસ કર્યો.

તે શિવ ધનુષ્ય એટલું ભારે હતું કે પાંચ હજાર લોકો તેને સભામાં લઈ ગયા. એસેમ્બલીમાં એવો કોઈ બાહુબલી ન હતો કે જે ધનુષ્યને ઉપાડી શકે અને તેના પર દોરી લગાવી શકે.

અંતે વિશ્વામિત્રજીએ શ્રી રામને તે ધનુષ્ય વધારવાનો આદેશ આપ્યો. ગુરુની અનુમતિ મેળવ્યા પછી, શ્રી રામે શિવ ધનુષ ને પ્રણામ કર્યા અને ધનુષ્યને એક વળાંકમાં ઊંચું કર્યું અને તેના પર તાર ચઢાવવાનું શરૂ કર્યું, જેના કારણે શિવનું ધનુષ તૂટી ગયું.

આ નજારો જોઈને ત્યાં હાજર તમામ મહેમાનો આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા. આ પછી શ્રી રામે માતા સીતા સાથે લગ્ન કર્યા. આ આપણને શીખવે છે કે ગુરુ તેમના શિષ્યના જીવનના સૌથી મહત્વપૂર્ણ નિર્ણયો પણ લઈ શકે છે.

જ્યારે માતાપિતા તેમના બાળકનો હાથ ગુરુને સોંપે છે, ત્યારે તે ગુરુ તેના માતાપિતા બની જાય છે. તેની આજ્ઞા તેના માતા-પિતાની આજ્ઞા માનવામાં આવે છે, જેનું પાલન કરવું એ દરેક મનુષ્યનું અંતિમ કર્તવ્ય બની જાય છે.

ભગવાન પરશુરામનો શ્રી રામ પર ક્રોધ

તે સમયે ભગવાન વિષ્ણુના છઠ્ઠા અવતાર ભગવાન પરશુરામ પણ આ પૃથ્વી પર હાજર હતા અને શિવ ધ્યાન માં લીન હતા. જ્યારે તેણે શિવનું ધનુષ્ય તૂટવાનો અવાજ સાંભળ્યો.

ત્યારે તે ભારે ગુસ્સામાં તે સભામાં પહોંચ્યો. તેને આટલા ગુસ્સામાં જોઈને તમામ સભ્યો ડરી ગયા. તેઓ ધનુષ તોડનાર શિવને પડકારવા લાગ્યા કે તેઓ આગળ આવીને તેમની સાથે લડે.

પરશુરામને ગુસ્સે થતા અને શ્રી રામનું આ રીતે અપમાન કરતા જોઈને લક્ષ્મણ પોતાનો ગુસ્સો રોકી શક્યા નહીં (પરશુરામ રામ કા મિલન) અને તે પરશુરામ સાથે દલીલ કરવા લાગ્યા.

પરંતુ આ દરમિયાન શ્રી રામે ન તો સંયમ ગુમાવ્યો કે ન તો કોઈ કડવા શબ્દો બોલ્યા. તેણે પરશુરામ અને લક્ષ્મણને સમજાવવાનું ચાલુ રાખ્યું અને પરશુરામજીના કઠોર શબ્દો સાંભળ્યા પછી પણ તેણે તેમની માફી માંગી.

અંતે, પરશુરામના ક્રોધને શાંત કરવા માટે, તેમણે તેમને તેમના વિષ્ણુ અવતાર તરીકે દર્શાવ્યા. જ્યારે પરશુરામને ખબર પડી કે ભગવાન વિષ્ણુના સાતમા અવતારનો જન્મ થયો છે અને તે પોતે ભગવાન રામ છે, ત્યારે તેઓ ત્યાંથી ચાલ્યા ગયા.

સીતાને પત્નીનું વચન આપવું

તે સમયે એક પુરૂષ માટે એકથી વધુ પત્નીઓ રાખવાની વાત સામાન્ય હતી. મુખ્યત્વે એક રાજાને ઘણી પત્નીઓ હતી. ખુદ શ્રી રામના પિતા દશરથને ત્રણ પત્નીઓ હતી, પરંતુ શ્રી રામે માતા સીતાને વચન આપ્યું હતું કે તેઓ જીવનભર વિદેશી સ્ત્રી વિશે ક્યારેય વિચારશે નહીં.

માત્ર અને માત્ર માતા સીતા જ આખી જીંદગી તેમની પત્ની રહેશે અને અન્ય કોઈ સ્ત્રીને આ અધિકાર ક્યારેય નહીં મળે. આમ તેઓએ પતિ-પત્નીના આદર્શો સ્થાપિત કર્યા.

શ્રી રામ માટે ચૌદ વર્ષનો વનવાસ

તેમના લગ્નના થોડા સમય પછી, તેમને તેમના પિતા દશરથ વતી રાજ્યસભામાં બોલાવવામાં આવ્યા અને તેમનો રાજ્યાભિષેક કરવાનો નિર્ણય જાહેર કરવામાં આવ્યો.

શરૂઆતમાં શ્રી રામ અસ્વસ્થતા અનુભવતા હતા પરંતુ તેમણે તેમના પિતાની આજ્ઞાનું પાલન કરીને તેનો સ્વીકાર કર્યો હતો. આ પછી સમગ્ર અયોધ્યા શહેરમાં તેની જાહેરાત કરવામાં આવી અને ઉત્સવની તૈયારીઓ શરૂ થઈ ગઈ.

બીજા દિવસે સવારે જ્યારે તેમના પિતા રાજ્યસભામાં આવ્યા ન હતા, ત્યારે તેમને તેમની સાવકી માતા કૈકેયી ની ચેમ્બરમાં દશરથની હાજરીની જાણ થઈ.

ત્યાં જઈને તેને ખબર પડી કે કૈકેયીએ રાજા દશરથને તેના જૂના બે વચનો પૂછ્યા હતા , જેમાં પહેલું વચન રામના નાના ભાઈ અને કૈકેયીના પુત્ર ભરતના રાજ્યાભિષેકનું હતું અને બીજું વચન શ્રીને ચૌદ વર્ષનો વનવાસ હતો.

રામ, તેમના પિતા આ વચન નિભાવવામાં અસહાય અનુભવતા હતા, તેથી તેઓ તેમના રૂમમાં બેસીને શોક કરતા હતા. જ્યારે તે રૂમમાં પહોંચ્યો ત્યારે તેણે તેના પિતાને દુઃખી જોયા.

તેમના પિતાએ શ્રી રામને બળવો કરવા અને તેમની પાસેથી આ રાજ્ય છીનવી લેવા કહ્યું અને પોતે રાજા બન્યા. શ્રી રામે આનો સ્પષ્ટ ઇનકાર કર્યો અને તેમના પિતા દ્વારા આપવામાં આવેલા વચનોને પૂર્ણ કરવા માટે સહેલાઈથી વનવાસ સ્વીકારી લીધો.

આ સાથે તેણે તેની માતા કૈકેયીને કહ્યું કે જો તે ભરત માટે રાજ્ય ઈચ્છે છે, તો તેણે તેને સીધું કહ્યું હોત, તે રાજીખુશીથી ભરતને તે રાજ્ય આપશે.

શ્રી રામનો તેમની પત્ની સીતા અને ભાઈ લક્ષ્મણ સાથે વનવાસ

શ્રી રામે તેમના પિતાનું વચન પૂરું કરવા વનવાસ જવાનું નક્કી કર્યું. તેમની પત્ની સીતાએ તેમની સાથે તેમના પતિના ધર્મને નિભાવતા વનવાસ જવાનું નક્કી કર્યું. આ સાથે હંમેશા તેની સાથે રહેતો નાનો ભાઈ લક્ષ્મણ પણ તેની સાથે ગયો.

તે સમયે તેમના બે ભાઈઓ ભરત અને શત્રુઘ્ન તેમના દાદાના રાજ્ય કૈકેયમાં હતા, તેથી તેમને કોઈ ઘટનાની જાણ નહોતી. જ્યારે શ્રી રામ વનવાસ જવા લાગ્યા ત્યારે અયોધ્યાના લોકો બળવા પર ઉતરી આવ્યા.

તેણે ભરતને તેના રાજા તરીકે સ્વીકારવાનો સ્પષ્ટ ઇનકાર કર્યો. આ જોઈને શ્રી રામે અયોધ્યાના લોકોને સમજાવ્યા અને તેમના રાજાની આજ્ઞાનું પાલન કરવા કહ્યું.

વનવાસમાં ગયા પછી શ્રી રામે ભરતને રાજ્ય ચલાવવામાં સહકાર આપવા કહ્યું. આના પરથી શ્રી રામે શીખવ્યું કે તેમની સાથે ગમે તેટલો અન્યાય થાય, પરંતુ તેમણે ક્યારેય તેમની સાવકી માતા કૈકેયી અને ભરત પ્રત્યે કોઈ અણગમો રાખ્યો નથી.

અયોધ્યાની પ્રજા પણ રાજા દશરથને સારું-ખરાબ કહેતી હતી. તે જ સમયે લક્ષ્મણ પણ દશરથ અને કૈકેયીને ખરાબ માનતા હતા, પરંતુ શ્રી રામે બધાને બંનેનું સન્માન જાળવવા કહ્યું. તેણે લક્ષ્મણને માતા કૈકેયીનો અનાદર ન કરવા પણ કહ્યું.

અયોધ્યાના વિષયોને પાછળ છોડી દેવા

શ્રી રામે અયોધ્યાના લોકોને ઘણું સમજાવ્યું પણ તેમને એટલો પ્રેમ કર્યો કે તેઓ તેમની સાથે ચૌદ વર્ષનો વનવાસ કરવા તૈયાર થયા. શ્રી રામના વારંવારના અનુરોધ પછી પણ અયોધ્યાના લોકો તેમના રથની પાછળ પગપાળા જતા હતા.

જેના કારણે શ્રી રામને અયોધ્યામાં રાજકીય સંકટ સર્જાતા દેખાતા હતા. પછી શ્રી રામે પોતાનો રથ અયોધ્યા નજીક તમસા નદી પાસે રોક્યો અને ત્યાં રાત વિશ્રામ કરવા કહ્યું.

અયોધ્યાના પ્રજાજનો પણ શ્રી રામ સાથે ત્યાં રોકાયા હતા. જ્યારે બધા સૂઈ ગયા, ત્યારે શ્રીરામ સવારે વહેલા ઉઠ્યા અને તેમની પત્ની સીતા અને લક્ષ્મણ સાથે નીકળી ગયા.

પાછળથી, જ્યારે અયોધ્યાના વિષયો ઉભા થયા, ત્યારે તેઓએ જોયું કે શ્રી રામ તેમની ફરજ નિભાવવા માટે એકલા નીકળી ગયા છે, તેથી તેઓ બધા નિરાશ થઈને અયોધ્યા પાછા ફર્યા.

શ્રી રામ નિષાદ રાજ મિલન

આ પછી શ્રી રામ આગળ શ્રીંગવરપુર શહેરમાં પહોંચ્યા જે આદિવાસી સ્થળ હતું. ત્યાંના રાજા નિષાદરાજ ગુહ હતા જે આદિવાસી સમુદાયના હતા. બંને ગુરુકુળમાં સાથે ભણ્યા હતા તેથી બંને વચ્ચે મિત્રતા હતી.

જ્યારે નિષાદરાજને તેમના શહેરની નજીકના જંગલમાં શ્રી રામના આગમનની જાણ થઈ, ત્યારે તે સમગ્ર લોકો સાથે ત્યાં પહોંચ્યા અને તેમને તેમના શહેરમાં આરામ કરવા કહ્યું. તેમણે શ્રી રામને તેમના શહેરના રાજા તરીકે ચૌદ વર્ષ સુધી શાસન કરવાનું પણ કહ્યું હતું.

શ્રી રામે તેમનું રાજ્ય સ્વીકારવાની ના પાડી અને દૂરના શહેરમાં જવાની પણ ના પાડી. તેમના પિતાના વચન મુજબ તેમને ચૌદ વર્ષ સુધી માત્ર જંગલમાં જ રહેવાનું હતું.

આ દરમિયાન તેમને કોઈપણ શહેરમાં પ્રવેશવાની મનાઈ હતી. તેથી તેમણે નિષાદરાજ ગુહાના આમંત્રણને નમ્રતાથી નકારી કાઢ્યું. પછી એ જ વનમાં શ્રી રામ માટે આરામ કરવાની વ્યવસ્થા કરવામાં આવી.

શ્રી રામ તેમની પત્ની સીતા અને ભાઈ લક્ષ્મણ સાથે જમીન પર સૂઈ ગયા. અહીં ધ્યાનમાં રાખવાની વાત એ છે કે લક્ષ્મણ પોતાના ભાઈ શ્રી રામની સેવામાં એટલા તલ્લીન હતા કે તેમને રાત્રે ઊંઘ પણ ન આવી.

તેમણે દિવસ દરમિયાન શ્રી રામ અને માતા સીતાની સેવા કરવાનો અને તેમની સુરક્ષા માટે રાત્રે તેમની સુરક્ષા કરવાનો નિર્ણય લીધો હતો. તેથી લક્ષ્મણ ચૌદ વર્ષ સુધી ઊંઘ્યા પણ નહોતા.

રામ રથ છોડીને આગળ વધ્યા

આ પછી, તેણે તેની સાથે આવેલા અયોધ્યાના મંત્રી સુમંત અને રાજા દશરથના મિત્રને રથ સાથે પાછા ફરવા કહ્યું. વનવાસનો અર્થ એ છે કે તમામ રજવાડાઓનો ત્યાગ કરીને વનવાસીની જેમ જીવવું.

તે સમયે માત્ર શસ્ત્રો અને શસ્ત્રો તેમની સાથે રાખી શકાતા હતા જેથી તેમની સુરક્ષા થઈ શકે. આ પછી ભગવાન શ્રી રામે હોડીની મદદથી યમુના નદી પાર કરી અને આગળ વધ્યા.

તેથી જ તેણે શ્રીરામને હોડીમાં બેસાડતા પહેલા તેમના પગ ધોવાની શરત મૂકી. શ્રી રામ તેમની ભક્તિ સમજી ગયા અને તેમને આ આદેશ આપ્યો. પછી કેવતે પૂર્ણ ભક્તિ સાથે શ્રી રામની પૂજા કરી અને પછી તેમને પોતાની હોડીમાં બેસાડીને નદી પાર કરાવ્યા.

કેવત અને શ્રી રામનો સંવાદ

જે મુસાફરોને તેની હોડીમાં નદી પાર કરે છે તેને કેવટ કહેવાય છે . શ્રી રામને પણ નદી ઓળંગીને તે કાંઠે પહોંચવાનું હતું, પરંતુ હોડીવાળાને ખબર હતી કે તે નારાયણ અવતાર છે.

તેથી જ તેણે શ્રી રામ ની સામે અહિલ્યાની વાર્તાનું પુનરાવર્તન કર્યું અને કહ્યું કે જો તેની હોડી પણ તેના પગ પર પડતાની સાથે જ સ્ત્રીમાં ફેરવાઈ જાય, તો તેની આવકનો સ્ત્રોત જતો રહેશે.

તેથી જ તેણે શ્રીરામને હોડીમાં બેસાડતા પહેલા તેમના પગ ધોવાની શરત મૂકી. શ્રી રામ તેમની ભક્તિ સમજી ગયા અને તેમને આ આદેશ આપ્યો. પછી કેવતે પૂર્ણ ભક્તિ સાથે શ્રી રામની પૂજા કરી અને પછી તેમને પોતાની હોડીમાં બેસાડીને નદી પાર કરાવ્યા.

ચિત્રકૂટમાં શ્રી રામ અને ભરતની મુલાકાત

યમુના પાર કર્યા પછી, શ્રી રામ, ચિત્રકૂટ (હિન્દીમાં ચિત્રકૂટ રામાયણ)ના જંગલોમાં પોતાની ઝૂંપડી બનાવીને સીતા અને લક્ષ્મણ સાથે રહેવા લાગ્યા. થોડા દિવસો થયા હશે કે તેણે જોયું કે ભરત, રાજગુરુ સહિત અયોધ્યાનો આખો રાજ પરિવાર, અયોધ્યાના લોકો અને સૈનિકો ત્યાં આવી ગયા છે.

તેને ભરત પાસેથી તેના પિતાના મૃત્યુના સમાચાર મળ્યા. આ સાંભળીને શ્રી રામ અને લક્ષ્મણ બંને અધીરા થઈ ગયા અને તેમના પિતાને જલાંજલિ અર્પણ કરી.

આ પછી ભરતે શ્રી રામને અયોધ્યાના રાજા માન્યા અને ફરીથી અયોધ્યા જવા વિનંતી કરી. કૈકેયીએ પણ પોતાનું વચન પાછું લઈ લીધું અને શ્રી રામને પાછા જવા કહ્યું પરંતુ શ્રી રામે ચાલવાની ના પાડી.

તેમણે કહ્યું કે જે વ્યક્તિએ શબ્દ આપ્યો છે તે જ તેને પાછો લઈ શકે છે. મહારાજ દશરથે શ્રી રામને વનમાં જવાની અનુમતિ આપી હતી, તેથી તે જ તેમની પાસેથી આ વચન પાછું લઈ શકે છે.

તેથી, જો તે હવે જીવિત ન હોય, તો શ્રી રામ તેમના ચૌદ વર્ષનો વનવાસ પૂરો કરીને જ પાછા આવી શકે છે.

શ્રી રામે શીખવ્યું કે તેમના પિતાના મૃત્યુ પછી પણ, તેમણે તેમના વચનને ખોટા ન પડવા દીધા અને સંપૂર્ણ નિષ્ઠા સાથે તેનું પાલન કર્યું, પરંતુ ભરત પોતાને અયોધ્યાના રાજા તરીકે સ્વીકારવા તૈયાર ન હતા.

ભરતને આ રાજ્ય તેના પિતાના વચન મુજબ મળ્યું હોવાથી અને હવે ભરત પોતાની મરજીથી આ રાજ્ય શ્રી રામને પાછું આપવા માંગતા હતા, તેથી શ્રી રામે તે સ્વીકાર્યું.

પછી શ્રી રામે ભરતને તેમના ચૌદ વર્ષના વનવાસ દરમિયાન અયોધ્યાનો વહીવટ સંભાળવાનો આદેશ આપ્યો. પોતાના ભાઈ શ્રી રામની આજ્ઞા મેળવીને ભરત શ્રી રામના ખડાઈને પોતાના મસ્તક પર રાખીને અયોધ્યા ગયા અને સિંહાસન પર ઊભા રહ્યા.

આ સાથે, શ્રી રામની જેમ, તેઓ અયોધ્યા નજીક નંદીગ્રામના જંગલોમાં રહેવા લાગ્યા અને ત્યાંથી સરકારના કામકાજ સંભાળવા લાગ્યા.

શ્રી રામનું દંડકારણ્યના જંગલોમાં જવું

ભરતના વિદાયના થોડા દિવસો પછી, શ્રી રામે તે સ્થાન છોડીને દંડકારણ્યના જંગલોમાં જવાનું નક્કી કર્યું.

અયોધ્યાના લોકોને શ્રી રામ વિશે જાણ થઈ ગઈ હોવાથી, કોઈને કોઈ તેમને જોવા વારંવાર ત્યાં આવતું અને આનાથી ઋષિઓની સાધનામાં અવરોધ આવતો. તેથી જ શ્રી રામ ત્યાંથી આગળ વધ્યા.

તેણે બીજા દસ વર્ષ દંડકારણ્યના જંગલોમાં વિવિધ ઋષિ-મુનિઓને મળ્યા, તેમની પાસેથી શિક્ષણ મેળવ્યું, તેમને આતિથ્ય આપ્યું. આ સાથે રાવણના દુષ્ટ રાક્ષસો જે તે જંગલોમાં ઋષિ-મુનિઓને પરેશાન કરતા હતા, શ્રી રામ પણ એક પછી એક તેમનો વધ કરતા ગયા.

અંતે, તેણે પંચવટીના જંગલોમાં પોતાનો પડાવ નાખ્યો. આ તેમના વનવાસનું છેલ્લું વર્ષ હતું. પંચવટીના જંગલોની નજીક, તેની ઝૂંપડીની સુરક્ષામાં તૈનાત જટાયુ સાથે તેની મિત્રતા થઈ.

સુર્પણખા અને ખાર-દુષણની વાર્તા

એક દિવસ શ્રી રામ પોતાની ઝૂંપડીમાં બેઠા હતા ત્યારે રાવણની બહેન સુર્પણખા ત્યાં ભટકતી આવી. શ્રી રામને જોઈને તે તેના પર મોહિત થઈ ગઈ અને તેની સામે લગ્નનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો.

શ્રી રામે તેમની એક પત્નીને ધર્મ કહીને નમ્રતાપૂર્વક તેમનો પ્રસ્તાવ ઠુકરાવી દીધો. પછી તેણે લક્ષ્મણની સામે એ જ પ્રસ્તાવ મૂક્યો જેની લક્ષ્મણે મજાક ઉડાવી.

તેણીનો ઉપહાસ જોઈને તે સીતાને ખાવા દોડી ગઈ અને લક્ષ્મણે તેની તલવાર વડે તેનું નાક અને એક કાન કાપી નાખ્યો. તે રડતી રડતી તેના ભાઈ ખાર-દુશાન પાસે ગઈ. ખાર-દુષણ એ રાવણનો ભાઈ હતો જેની શિબિર એ જ રાજ્યમાં હતી.

પછી ખાર-દુષણ તેમના ચૌદ હજાર સૈનિકો સાથે શ્રી રામ સાથે યુદ્ધ કરવા આવ્યા, શ્રી રામે એક જ તીરથી બધાને હરાવ્યા અને ખાર-દુષણને મારી નાખ્યા.

માતા સીતા કા હરણ

પછી એક દિવસ માતા સીતાએ પોતાની ઝૂંપડી પાસે એક સોનાનું હરણ ફરતું જોયું, તો માતા સીતાએ તેને તેના માટે લાવવા વિનંતી કરી. આ સાંભળીને ભગવાન રામ હરણને એકત્રિત કરવા નીકળ્યા પરંતુ તે રાવણની યુક્તિ હતી. તે હરણ ન હતો પરંતુ રાવણના મામાજી, મારીચ હતા.

હરણ શ્રી રામને ઝૂંપડીથી દૂર લઈ ગયો અને જ્યારે શ્રી રામને ખબર પડી કે તેઓ માયાવી છે, ત્યારે તેમણે તેમના પર તીર ચલાવ્યું. તીર વાગતાની સાથે જ હરણ રામના અવાજમાં લક્ષ્મણ અને લક્ષ્મણની બૂમો પાડવા લાગ્યા.

આ જોઈને માતા સીતાએ લક્ષ્મણને શ્રી રામની મદદ કરવા મોકલ્યા. માતા સીતાની રક્ષા માટે લક્ષ્મણ રેખા દોરીને ત્યાં ગયા. લક્ષ્મણના જતાની સાથે જ રાવણે સીતાનું પાછળથી અપહરણ કર્યું અને તેને પુષ્પક વિમાનમાં લંકા લઈ ગયો.

જ્યારે શ્રી રામ અને લક્ષ્મણ પાછા આવ્યા, તેઓ ત્યાં માતા સીતાને ન મળતાં દુઃખી થઈ ગયા. જ્યારે બંને ભાઈઓ ચારેય દિશામાં સીતાની શોધ કરવા લાગ્યા, તો પાછળથી તેઓએ જટાયુને મરતી હાલતમાં જોયો.

જટાયુએ તેમને કહ્યું કે લંકાના રાજા રાવણે સીતાનું અપહરણ કર્યું હતું અને તેને દક્ષિણમાં લઈ ગયો હતો. આટલું કહીને જટાયુએ પ્રાણ છોડી દીધા. આ પછી, શ્રી રામે પોતાના અંતિમ સંસ્કાર ની જવાબદારી પોતે લીધી અને પુત્રની જેમ તમામ ફરજો નિભાવી.

રામ સબરી મિલન

આ પછી શ્રી રામ માતા સીતાની શોધમાં શબરીની ઝૂંપડીમાં પહોંચ્યા . તે જગ્યાએ ઘણા શ્રીમંત અને સિદ્ધિઓની ઝૂંપડી હતી, પરંતુ શ્રી રામ તેમના ભક્ત શબરીની ઝૂંપડીમાં ગયા.

શબરી ઘણા વર્ષોથી શ્રી રામની રાહ જોતી હતી અને તેના માટે દરરોજ તેની ઝૂંપડીને ફૂલોથી શણગારતી હતી. તે શ્રી રામના ભોજન માટે દરરોજ તેનાં રસ ઝરતાં ફળોની તોડતી અને તેનાં રસ ઝરતાં ફળોની ખાટી છે કે કેમ તે જોવા માટે તેનો સ્વાદ લેતી.

જ્યારે શ્રી રામ શબરીની ઝૂંપડીમાં પહોંચ્યા ત્યારે તેમણે તેમને આતિથ્ય આપ્યું. આ પછી, જ્યારે તેણે શ્રી રામને તેના ઝુથે બેર આપી, ત્યારે લક્ષ્મણ અણગમો થયો પરંતુ શ્રી રામે હસતા હસતા તે બેરી ખાધી.

આ સાથે શ્રી રામે શીખવ્યું કે જો સાચા હૃદયથી ભગવાનને અજાણતા ખોટા ભોજન ચઢાવવામાં આવે તો પણ ભગવાન તેનો સ્વીકાર કરે છે.

રામ સુગ્રીવ મિત્રતા

શબરી પાસેથી સુગ્રીવનું સરનામું મેળવીને તેઓ ઋષ્યમૂક પર્વત પર પહોંચ્યા જ્યાં તેઓ તેમના ભક્ત હનુમાનને મળ્યા. હનુમાન દ્વારા, તેઓ સુગ્રીવ અને તેમના મંત્રી જામવંતને મળ્યા , જેમને તેમના મોટા ભાઈ બાલી દ્વારા કિષ્કિંધા રાજ્યમાંથી હાંકી કાઢવામાં આવ્યા હતા.

શ્રી રામે સુગ્રીવ સાથે મિત્રતા કરી અને બંનેએ એકબીજાને વચન આપ્યું કે જો શ્રી રામ સુગ્રીવને તેમનું ખોવાયેલું રાજ્ય મેળવશે, તો સુગ્રીવ માતા સીતાને શોધવામાં મદદ કરશે.

આ પછી શ્રી રામે કિષ્કિંધા રાજા અને સુગ્રીવના મોટા ભાઈ બલિને ઝાડની પાછળ છુપાઈને મારી નાખ્યા. બાલીને ગુપ્ત રીતે મારવો જરૂરી હતો કારણ કે તેની પાસે શક્તિ હતી કે જે તેની સાથે સામે લડશે તેની અડધી શક્તિ બાલીમાં આવશે.

બાલીને માર્યા પછી, શ્રી રામે તેને કહ્યું કે તે તેના ભાઈને માનતો નથી અને તેને તેના પોતાના રાજ્યમાંથી હાંકી કાઢ્યો છે. બાલીએ જે સૌથી મોટું પાપ કર્યું હતું તે એ હતું કે તેણે તેની મરજી વિરુદ્ધ તેના ભાઈની પત્નીને તેની પત્ની તરીકે રાખી હતી.

સુગ્રીવને પૂરતો સમય આપવામાં આવ્યો

તમે શ્રી રામની ધૈર્યનું ઉદાહરણ એ હકીકત પરથી લઈ શકો છો કે સુગ્રીવને તેમનું સિંહાસન પાછું મેળવ્યા પછી પણ તેમણે તરત જ માતા સીતાને શોધવાની ના પાડી દીધી હતી. તે સમયે વરસાદની મોસમ શરૂ થઈ ગઈ હતી.

તેથી આવા સમયે માતા સીતાને મળવી અશક્ય હતી. તેથી જ તેણે સુગ્રીવને ચાર મહિના પછી માતા સીતાને શોધવાનું કહ્યું અને ત્યાં સુધીમાં સુગ્રીવને તેનું રાજ્ય ગોઠવવાનો આદેશ આપ્યો.

સીતાની ખોજ

ચાર મહિના પછી, માતા સીતાને શોધવા માટે ચારેય દિશામાં વાનર સેના મોકલવામાં આવી. થોડા દિવસો પછી, દક્ષિણ દિશામાં ગયેલા વાંદરાઓના સમૂહમાંથી હનુમાન આવ્યા અને માતા સીતાનું સરનામું કહ્યું.

માતા સીતાને રાવણે પોતાના શહેર લંકામાં અશોક વાટિકામાં રાખ્યા હતા. આ સાંભળીને શ્રી રામે વાનર સેનાને લંકા પર હુમલો કરવાનો આદેશ આપ્યો.

રામ સેતુનું નિર્માણ

આખી વાનર સેના શ્રી રામના નેતૃત્વમાં દરિયા કિનારે પહોંચી, પરંતુ તેને કેવી રીતે પાર કરવું તે મુશ્કેલ બની ગયું. આ માટે શ્રી રામે સમુદ્ર દેવને પ્રાર્થના કરી, પરંતુ તેમના ઇનકાર પર, તેમણે બ્રહ્માસ્ત્રનું સંશોધન કર્યું .

પછી સમુદ્ર દેવ દેખાયા અને નલ-નીલ નામના બે વાંદરાઓ દ્વારા મળેલા શ્રાપની મદદથી સમુદ્ર પર પુલ બનાવવા માટે તેમની સેના પાસેથી કહ્યું .

નલ-નીલને શ્રાપ આપવામાં આવ્યો હતો કે તેના દ્વારા સમુદ્રમાં ફેંકવામાં આવેલી કોઈપણ વસ્તુ ડૂબી જશે નહીં. પછી માત્ર પાંચ દિવસમાં, શ્રી રામની સેના દ્વારા સમુદ્ર પર સો યોજન લાંબો પુલ બનાવવામાં આવ્યો, જેણે ભારતના દક્ષિણ છેડાને લંકા સાથે જોડ્યો.

રામ વિભીષણ મિલન

જ્યારે સમુદ્ર પર પુલ બનાવવાનું કામ ચાલી રહ્યું હતું ત્યારે રાવણનો નાનો ભાઈ (વિભીષણ કૌન થા) આકાશમાંથી શ્રી રામની શરણમાં આવ્યો. તેણે શ્રી રામને કહ્યું કે તે વિષ્ણુના ભક્ત છે અને સીતા તેમના દ્વારા પરત કરવામાં આવી રહી છે.

તે સાંભળીને રાવણે તેમને શહેરમાંથી હાંકી કાઢ્યા હતા. એટલા માટે તેઓ શ્રી રામના આશ્રયમાં આવ્યા છે. શત્રુના ભાઈ હોવા છતાં, શ્રી રામ તેમના આશ્રયમાં આવેલા પ્રાણીની રક્ષા કરવાને પોતાનો ધર્મ માનતા હતા.

તે જ સમયે, હનુમાને તેમને એમ પણ કહ્યું હતું કે જ્યારે તેઓ માતા સીતાને શોધવા માટે લંકા ગયા હતા, ત્યારે તેમને ત્યાં આ સજ્જન મળ્યા હતા. આ સાથે શ્રી રામે આ સંદેશ આપ્યો કે દુશ્મન તમારી આશ્રયમાં આવે તો પણ તમારે તેની મદદ કરવી જોઈએ.

શ્રી રામ નો શાંતિ સંદેશ

જો કે રાવણ એક પાપી હતો જેણે સીતાનું અપહરણ કર્યું હતું અને સીતાનું હરણ કર્યું હતું, પરંતુ તેમ છતાં રામ યુદ્ધ શરૂ થતાં પહેલા રાવણને શાંતિ સંદેશ મોકલવા માંગતા હતા.

તેમનો અભિપ્રાય હતો કે જો બે વ્યક્તિઓની વ્યક્તિગત દુશ્મનાવટને એકબીજામાં ઉકેલી શકાય તો યુદ્ધમાં અસંખ્ય જીવોનો વિનાશ અટકાવી શકાય.

આ માટે શ્રી રામે બાલીના પુત્ર અને સુગ્રીવના ભત્રીજા અંગદને શાંતિ દૂત તરીકે રાવણની સભામાં મોકલ્યા, પરંતુ રાવણે પોતાના અહંકારમાં શ્રી રામના શાંતિ સંદેશને ફગાવી દીધો.

શ્રી રામ અને રાવણ યુદ્ધ

આ પછી શ્રી રામ અને રાવણની સેના વચ્ચે ભીષણ યુદ્ધ શરૂ થયું. આ યુદ્ધમાં રાવણના તમામ ભાઈઓ, ભાઈઓ, મિત્રો, યોદ્ધાઓ માર્યા ગયા અને અંતે રાવણનું પણ મૃત્યુ થયું . આ સાથે શ્રી રામની સેના પર ઘણી વખત આફતો પણ આવી.

રાવણના સંહાર પછી શ્રી રામને લંકામાં પાછા ફરવું

જ્યારે રાવણનો વધ થયો ત્યારે મંદોદરી સહિત તેની તમામ પત્નીઓ ત્યાં આવી અને શોક કરવા લાગી. રાવણના અહંકારના પરિણામે તેના પરિવારના દરેક જણ માર્યા ગયા હતા, પછી માત્ર રાવણના દાદા જ બચ્યા હતા. આ સિવાય માત્ર વિભીષણ જ હતા જે શ્રી રામના પક્ષમાં હતા.

લંકાના રાજવી પરિવારના એકમાત્ર જીવતા માણસ રાવણને માર્યા પછી, માલ્યવાન જી આવ્યા અને લંકાના રાજાનો મુગટ શ્રી રામના ચરણોમાં મૂકીને તેમની આધીનતા સ્વીકારી.

ત્યારે શ્રી રામે તમામ લંકાઓની સામે જાહેર કર્યું કે તેમનું લક્ષ્ય ક્યારેય લંકા જીતવાનું કે અયોધ્યાને વશ કરવાનું નથી. તેનું લક્ષ્ય માત્ર પાપી રાવણનો અંત લાવવાનું અને તેની પત્ની સીતાને સન્માન સાથે પાછું મેળવવાનું હતું.

એમ કહીને તેણે વિભીષણને લંકાના આગામી રાજા તરીકે જાહેર કર્યા અને લંકા ફરીથી લંકાના લોકોને પરત કરી.

માતા સીતાની અગ્નિ પરિક્ષા

વિભીષણને લંકાનો રાજા જાહેર કર્યા પછી, તેણે માતા સીતાને મુક્ત કરવાનો આદેશ આપ્યો. ત્યારબાદ તેણે લક્ષ્મણને અગ્નિની વ્યવસ્થા કરવા કહ્યું જેથી સીતા અગ્નિપરીક્ષા આપીને પાછા આવી શકે.

આ સાંભળીને લક્ષ્મણ ગુસ્સે થઈ ગયા, પછી શ્રી રામે તેમને કહ્યું કે જે સીતાને રાવણ લઈ ગયો હતો તે વાસ્તવિક સીતા નહીં પણ તેનો પડછાયો હતો.

તેણે અસલી સીતાને તેના અપહરણ પહેલા જ અગ્નિદેવને સોંપી દીધી હતી કારણ કે રાવણ દેવી લક્ષ્મીના રૂપમાં માતા સીતાનું અપહરણ કરી શકે તેટલો મજબૂત ન હતો. આ પછી અગ્નિની વ્યવસ્થા કરવામાં આવી અને ભગવાન શ્રી રામે તેમની પત્ની સીતાને તેમાંથી પાછી મેળવી.

અયોધ્યા પરત અને રાજ્યાભિષેક

આ પછી શ્રી રામ પુષ્પક વિમાન દ્વારા અયોધ્યા પાછા ફર્યા . તે દિવસે કારતક મહિનાની અમાવાસ્યા હતી, જે વર્ષની સૌથી કાળી રાત છે, પરંતુ અયોધ્યાના લોકોએ તેમના રાજા શ્રી રામના પાછા ફરવાના આનંદમાં આખા શહેરને દીવાઓથી પ્રગટાવી દીધા.

દૂરથી જોતાં અયોધ્યા ઝળહળતી હતી. શ્રી રામ અસંખ્ય દીવાઓ વચ્ચે અયોધ્યા પધાર્યા. આજે આપણે બધા આ દિવસને દીપાવલીના તહેવારના નામે ઉજવીએ છીએ.

આ પછી, શ્રી રામનો રાજ્યાભિષેક વિધિવત કરવામાં આવ્યો. રાજા બનતાની સાથે જ શ્રી રામે પોતાની પ્રજાના ભલા માટે કામ કરવાનું શરૂ કર્યું. તેમના રાજ્યમાં કોઈપણ વ્યક્તિને શ્રી રામને મળવાનો અધિકાર હતો અને બધા તેમના રાજાને માન આપતા હતા.

શ્રી રામનું જીવન ચરિત્ર

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Scroll to top